Czynniki endogenne
Czynniki endogenne
Czynniki endogenne genetyczne determinanty rozwoju. Należy tu genotyp osobnika decydujący o potencjalnych możliwościach rozwoju.
Czynniki endogenne paragenetyczne stymulatory rozwoju. Są to jeszcze nie do końca poznane, a bardzo, ważne, wpływy matczyne na
rozwijający się zarodek i płód, które tak silnie odbijają się na jego rozwoju, że przypominają działanie czynników genetycznych. Należą tu między innymi liczba poprzednich ciąż matki, jej wiek, ukierunkowanie przez matkę metabolizmu dziecka itp.
Czynniki egzogenne modyfikatory rozwoju. Zalicza się tu modyfikatory naturalne, jak klimat, skład gleby, wody i powietrza (żywność) oraz inne czynniki środowiskowe będące przedmiotem badań ekologii człowieka. Należą tu także modyfikatory społeczno kulturowe, jak pochodzenie społeczne, tradycje i zwyczaje społeezne, rodzaj środowiska rozwoju (miasto, wieś) i jakość tego środowiska (rodzina pełna, niepełna, dom dziecka itp.) oraz inne.
Niekiedy wyróżnia się czwarty czynnik warunkujący rozwój, tryb życia, wynikający jednak z pozostałych czynników, umożliwiając wpływ takich z nich, które samoistnie by nie mogły działać. Noworodek musi podjąć wiele nowych funkcji, które warunkują jego przeżycie. Natychmiast po urodzeniu musi być uruchomione oddychania płucne, w miarę sprawna termoregulacja oraz samodzielne odżywianie się. Ze zmianą oddychania łączy się też zmiana swoistego krążenia płodowego na krążenie właściwe dla życia pourodzeniowego.